ब्लॉग

विरधुरंधर, प्रौढप्रतापपुरंदर,बलशाली महार मावळे!

जुन्या कोणे एके काळी एक आटपाट नगर होतं, त्या शहरात एक पिळदार शरीर,बलदंड बाहू, धिप्पाड बांधा, एका वेळा चार जणांना गार करेल इतकं हत्तीचं बाळ अंगात असलेला तरुण राहत होता, त्याला पाहूनच कुणाचाही थरकाप उडेल असा त्याचा रुबाब..पण त्याचा स्वभाव मात्र तितकाच मृदू अन मनमिळाऊ, आपल्या साम्राज्याचं रक्षण करण्यासाठी अन घरसंसार चालविण्यासाठी त्याला सैन्यात भरती […]

इतिहास

हुएनत्संगच्या पायवाटेवर – सम्राट अशोककालीन दोन स्तुपांचा शोध

इ.स.पूर्व २६१ मध्ये सम्राट अशोक यांनी कलिंग युद्धानंतर बुद्ध तत्वज्ञान स्वीकारले आणि संपूर्ण भारत बुद्धांच्या जयघोषाने निनादुन गेला. त्या धम्माची तत्वे त्यांना इतकी योग्य आणि तर्कनिष्ठ वाटली की त्यांनी त्याचा प्रसार सर्व भारतखंडात केला. बुद्ध चरित्राचे चिंतन मनन करून त्यांनी बुद्धांच्या आयुष्यातील घडलेल्या अनेक घटनांच्या स्थळी जाऊन स्वतः दर्शन घेतले व त्या स्थळाचे महत्त्व जनतेस […]

बातम्या

पुरातत्व विभागाचा अहवाल; सोमनाथ मंदिराच्या खाली ३ मजली इमारत आणि बौद्ध लेणी

नवी दिल्ली : पुरातत्व विभागाच्या एका अहवालानुसार सोमनाथ मंदिराच्या खाली एल आकाराची मोठी इमारत असल्याचा खुलासा झाला आहे. १२ ज्योतिर्लिंगापैकी एक असे असणाऱ्या सोमनाथ मंदिराच्या खाली ३ मजली इमारत आहे. तसेच बौद्ध लेणी असल्याचे सांगण्यात येत आहे. आयआयटी गांधीनगर आणि ४ सहयोगी संस्थाच्या ऑर्कियोलॉजी एक्सपर्ट्सनी या गोष्टींचा शोध लावला आहे. पंतप्रधान आणि सोमनाथ मंदिराचे ट्रस्टी […]

बुद्ध तत्वज्ञान

जातक कथा – प्रयत्नाचे फळ

वण्णुपथ जातक नं.२ आमचा बोधिसत्व काशीराष्ट्रामध्ये सार्थवाह कुळांत जन्माला येऊन वयात आल्यावर आपल्या पित्याचा धंदा करीत असे. एकदां तो व्यापारासाठी मरुमंडळातून जात असता वाटेत एका साठ योजने लांबीच्या वाळूच्या मैदानाजवळ आला. ह्या मैदानातील वाळू इतकी सूक्ष्म होती की ती मुठीत देखील रहात नसे. सकाळी पहिल्या प्रहरानंतर ह्या मैदानांतून प्रवास करण्याची सोय नव्हती. सूर्यकिरणांनी वाळू संतप्त […]

ब्लॉग

स्वामी विवेकानंद यांचे तथागत बुद्ध आणि बौद्ध धम्मा विषयीचे १२ विचार

“बुद्धांच्या ह्रदयाचा एक लक्षांशही मला लाभला तर मी स्वत:ला धन्य मानले असते.” “अवघ्या जगामध्ये बुद्धच असे एकमेव महापुरूष आहेत की ज्यांनी यज्ञातील पशूहत्या थांबविण्यासाठी यज्ञात पशूच्या ऐवजी स्वत:चे जीवन बळी देण्याची तयारी दाखवली.” “बौद्ध धर्म हा जगातील पहिला प्रचारक धर्म होता आणि त्याने त्या काळातील सगळ्या सभ्य जगात प्रवेश केला, आणि तरीही या धर्माच्या प्रचारार्थ […]

इतिहास

भीमा-कोरेगावचा विजय आणि सांचीचा शोध एक विलक्षण योगायोग

बुद्धधम्माचे डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी केलेले पुनरुत्थान आणि त्यांच्या पूर्वास्पृश्य महारांचा मागील ६० वर्षांतील धम्मप्रचारासाठी संघर्ष या गोष्टी आज भारतीय बौद्ध चळवळीच्या इतिहासाची सुवर्णाक्षरांनी लिहिलेली पाने आहेत. याच चळवळीचे बीजांकुर अस्पृश्यांच्याच २०० वर्षे पूर्वी झालेल्या भीमा कोरेगावच्या – पेशवाई विरुद्ध इंग्रजाच्या लढाईत तर आहेच परंतु या लढाईतील सैनिकांमार्फतच मध्यभारतातील सांची येथील बौद्ध संस्कृतीस्थळाच्या आणि महान बौद्धधर्म इतिहासाच्या […]

बुद्ध तत्वज्ञान

जातक कथा : हातचे सोडून पळत्याच्या पाठीमागे लागू नये

अपण्णक जातक नं .१ प्राचीन काळी वाराणसीनगरांत ब्रह्मदत्त नावाचा राजा राज्य करीत होता. त्या वेळी आमचा बोधिसत्त्व एका मोठ्या सावकाराच्या कुळात जन्माला येऊन वयात आल्यावर पाचशे गाड्या बरोबर घेऊन परदेशी व्यापाराला जात असे. तो कधी पूर्वदिशेला जाई, आणि कधी की पश्चिमदिशेला जाई. एका वर्षी पावसाळा संपल्यावर आमच्या बोधिसत्वाने परदेशी जाण्याची सर्व सिद्धता केली. त्याच वेळी […]

इतिहास

बुद्ध म्हणजेच अखिल जगताचे महामुनी; बौद्ध देशातील विहारांची आणि पॅगोड्यांची नावे ‘महामुनी’

भारतीय संस्कृतीमध्ये ‘महामुनी’ या शब्दाला खूप महत्त्व आहे, आदर आहे. ‘महा’ म्हणजे सर्वात श्रेष्ठ आणि ‘मुनी’ म्हणजे मौनव्रत धारण करून वनात तप करणारे, ध्यान करणारे तपस्वी. बुद्ध हे सर्वार्थाने भारतीय संस्कृतीत सर्वश्रेष्ठ तपस्वी होते, मुनीवर्य होते. आणि म्हणूनच त्यांना ‘महामुनी’ म्हटले गेले आहे. त्यांच्या मातेचे नाव ‘महामाया’ होते. भारत खंडातील एक श्रेष्ठ तपस्वी, मुनी यांची […]

इतिहास

व्ही.फॉसबोल; जातकट्ठकथा प्रसिद्धीला आणण्याच्या कामी आयुष्याची बावीस वर्षे खर्चिली

पालिवाङ्मयांत जातकट्ठकथा या नांवाचा एक प्रसिद्ध ग्रंथ आहे. ह्यांत एकंदर ५४७ कथा आल्या आहेत. त्यांपैकी काही कथांचा समावेश दुसऱ्या विस्तृत कथांत होत असल्यामुळे बाकी सरासरी ५३४ कथा शिल्लक रहातात. सिंहलद्वीपांत, ब्रह्मदेशांत आणि सयामांत जातकट्ठ कथा फारच लोकप्रिय आहेत. परंतु भारतात-त्यांच्या जन्मभूमीत-त्यांचा परिचय फार थोड्यांना आहे. बुद्धसमकालीन समाजस्थितीवर लिहितांना बंगाली आणि इतर हिंदी तरुण पंडित अलिकडे […]

इतिहास

अद्यापही उत्खनन न झालेला रामग्रामचा मूळ स्तूप

भगवान बुद्धाच्या महापरिनिर्वाणानंतर त्यांच्या अस्थींचे आठ भाग द्रोण ब्राह्मणाने केले व त्याचे वाटप त्यावेळच्या आठ गणराज्यांच्या राजांना केले. ती राज्ये खालील प्रमाणे होती. मगधचा राजा अजातशत्रू, वैशालीचे लिच्छवी, कपिलवस्तूचे शाक्य, अहकप्पाचे वल्लीय, रामग्रामचे कोलिय, पावाचे मल्ल, कुशिनगरचे मल्ल आणि वेठद्विपाचे ब्राह्मण. नंतर त्या राजांनी त्यावर मोठे स्तूप उभारले. पुढे ३०० वर्षांनी म्हणजेच इ.स. पूर्व २६० […]