ब्लॉग

पद्मपाल यक्ष; बौद्ध मूर्तिकलेत यक्ष मूर्तीस विशेष महत्त्व

भारतीय वास्तू वैभवातची साक्ष देणारा अजिंठा येथील लेणी समूह आहे. या ठिकाणी एकूण 30 बौद्धधर्मीय लेणी आहेत. बौद्ध धर्माचा वारसा जतन करणारी व प्रदीर्घ ऐतिहासिक कालखंडाची पार्श्वभूमी लाभलेली अजिंठा लेणी या भारताच्या जागतिक आंतरराष्ट्रीय पर्यटनासाठी ठळक ओळख करून देणाऱ्या महत्त्वाच्या लेणी आहेत. अजिंठा लेण्यात तथागत गौतम बुद्धांच्या विविध भावमुद्रा तसेच तत्त्वज्ञानाला अनुरूप चित्रे व शिल्पे […]

ब्लॉग

पानगावच्या विठ्ठल मंदिरावरील योगेश्वर विष्णूचे शिल्प हे विष्णूचे नसून बोधिसत्व अमिताभचे

भारताच्या प्राचीन इतिहासात मूर्तीशास्त्राचा अनेक प्रकारे उपयोग करून घेतला गेला. या शास्त्राच्या अनेक आयांमाना देश ,काल, परिस्थिती नुसार विचार करण्यात आला. सामाजिक सामंजस्य ,प्रबोधन, विविध गटांचे संम्मीलन, एकोपा इत्यादीसाठीचे. या शास्त्राचा दूरदृष्टी पणाने समाजधुरीणांनी, पंडितांनी, तत्त्ववेत्त्यांनी अत्यंत परिणामकारकपणे उपयोग करून घेतला. याच काळात मूर्तीच्या प्रकारात वाढ झाली. मूर्ती आणि प्रतिमा यामध्ये फरक आहे. मूर्ती ही […]

ब्लॉग

बोधिसत्व सुगतीदर्शन लोकेतेश्वर; ही मूर्ती बौद्ध धम्मातील वज्रयान पंथाची लोकप्रिय देवता

भारतीय बौद्ध मूर्तिकलेचा अभ्यास केल्यास असे दिसून येते की, सुरुवातीच्या काळात ज्या बौद्धधर्माने मूर्तिपूजेला विरोध केला त्याच धर्मात हीनयान व महायान पंथाच्या विभीन्न विचारसरणीतून मूर्तिकलेचा प्रारंभ झाला आणि अनेक मूर्ती निर्माण झाल्या. तथागत भगवान गौतम बुद्धांच्या विविध भावमुद्रा, त्यांच्या जीवनातील महत्त्वपूर्ण प्रसंग सांगणाऱ्या मूर्ती, यक्ष ,गंधर्व, किन्नर, द्वारपाल ,बोधिसत्व यासारख्या असंख्य मूर्ती तयार झाल्या. चतुर्भुज, […]

बातम्या

झारखंड में मिला दसवीं सदी का बुद्ध विहार

झारखंड की राजधानी रांची के नज़दीक हज़ारीबाग ज़िले में जुलजुल पहाड़ी के नीचे की तरफ, पाल राजवंश के समय का एक बुद्ध विहार पुरातात्त्विक उत्खनन में प्राप्त हुआ है। समय दसवीं सदी आंका गया है। जुलजुल पहाड़ी के निचले हिस्से में कुछ छोटी टेकड़ियाँ थीं। पिछले बरस वहाँ खुदाई करते समय बौद्ध संस्कृति के अवशेष […]

इतिहास

या मंदिरातील शिवलिंग हा मूळ ‘अशोकस्तंभ’; १८१० मध्ये आढळलेल्या स्तंभांचा बराचसा भाग जमिनीत

पलटादेवी मंदिराचा पहिला उल्लेख चार्ल्स ऍलन लिखित “The Buddha and Dr. Fuhrer” या पुस्तकात आला आहे. त्यामध्ये असे लिहिले आहे की नेपाळच्या तराई भागामध्ये इ. स.१८१० मध्ये सर्वेक्षण करण्यात आले, तेव्हा हा क्षतिग्रस्त अशोक स्तंभ आढळला होता. आणि त्यास शिवलिंग म्हणून पलटादेवी मंदिरात पुजले जात होते. या स्तंभांचा बराचसा भाग जमिनीत खोलवर गाडला गेलेला आहे. […]

बातम्या

झारखंड येथे सापडले दहाव्या शतकातील बौद्ध विहार

झारखंडची राजधानी रांची जवळ हजारीबाग जिल्ह्यामध्ये “झुळझुळ” टेकडीच्या पायथ्याशी १० व्या शतकातील पाल राजवटीमधील एक बौद्ध विहार पुरातत्व विभागाला उत्खननात नुकतेच सापडले. झुळझुळ टेकडीच्या पायथ्याशी तीन छोट्या टेकड्या होत्या. मागील वर्षी तेथे उत्खनन करताना बौद्ध संस्कृतीचे अवशेष आढळले होते. परंतु कोविड लॉकडाऊन मुळे काम ठप्प झाले होते. यावर्षी उत्खननाच्या दुसऱ्या फेरीत जानेवारीत तेथे बौद्ध विहाराचे […]

बातम्या

राज्यमंत्री अब्दुल सत्तार यांच्या संकल्पनेतून दहा एकर परिसरात तयार होणार ‘भीमपार्क’

मुंबई : जागतिक पातळीवरील पर्यटकांसाठी आकर्षण ठरणारे, अभ्यासकांसाठी महत्वाचे आणि स्थानिकांसाठी रोजगार निर्मिती करणारे ‘भीमपार्क’ उभारताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, इतिहास, पालीभाषा , बौद्ध धम्म आणि पर्यटन या विषयाचे अभ्यासक या सर्वांच्या सूचनांचे स्वागत करुन हा प्रकल्प उभारण्यात येईल, असे महसूल राज्यमंत्री अब्दुल सत्तार यांनी सांगितले. महसूल राज्यमंत्री अब्दुल सत्तार यांच्या संकल्पनेतून अजिंठा जवळील फर्दापूर येथे […]

ब्लॉग

छत्रपती शिवाजी महाराजा संदर्भात डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे विचार

प्रस्तावना:– डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांचा उल्लेख आणि इतिहास वेळोवेळी सांगितला आहे. त्यांच्या भाषणात शिवाजीमहाराजांची उदाहरणे सापडतात, त्यांनी जे नियतकालिके सुरू केली त्यामध्ये सुद्धा शिवाजी महाराजांचा उल्लेख सापडतो, बहिष्कृत भारतात उल्लेख आढळतो. बाबासाहेबांनी जे ग्रंथ लिहिले या ग्रंथात सुद्धा उल्लेख सापडतो. याचा अर्थ असा होतो छत्रपती शिवाजी महाराजांचा इतिहास आणि त्यांचा गौरव वेळोवेळी बाबासाहेबांनी […]

आंबेडकर Live

शिवजयंती विशेष : १९२७ साली बाबासाहेबांनी शिवजयंती सोहळ्याचे अध्यक्षपद भूषविले होते

अठरापगड जातींच्या मावळ्यांना एकत्र करून हिंदवी स्वराज्याची स्थापना करणारे रयतेचे राजे छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या जयंतीनिमित्त भारतीय संविधानाचे शिल्पकार राष्ट्र निर्माते डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 94 वर्षांपूर्वी ३ मे १९२७ रोजी बदलापूर येथील शिवजयंती उत्सवाचे आमंत्रण स्वीकारून तेथील शिवजयंती सोहळ्याचे अध्यक्षपद भूषविले होते. या ऐतिहासिक घटनेची आठवण म्हणून हा प्रसंग… १९२७ मध्ये शिवजयंती उत्सवानिमित्त बदलापूर गावातील […]

इतिहास

मूर्तीच्या लक्षणावरून ती गजलक्ष्मी नसून सिद्धार्थाची माता ”महामाया” होय

भारतीय मूर्तिकलेच्या जडणघडणीत बौद्धमूर्ती कलेचे विशेष मोलाचे योगदान आहे. मूर्तिकलेच्या सुरुवातीपासून बौद्ध धम्माच्या विशेष खाणाखुणा मूर्तिवर आढळतात. भारतामध्ये लेण्यांच्या माध्यमातून शिल्पकला बहरतच गेली आणि ती विकसित होत गेली .मूर्तिकलेचा प्रवास जर आपण चिकित्सकपणे अभ्यास केला तर बरेच सत्य आपल्या निदर्शनास येईल हे निर्विवाद सत्य नाकारता येत नाही. भारतामध्ये भगवान बुद्धांचे तत्त्वज्ञान जनमानसांत पर्यंत पोहोचले होते. […]