ब्लॉग

छत्रपती शिवाजी महाराजा संदर्भात डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे विचार

प्रस्तावना:– डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांचा उल्लेख आणि इतिहास वेळोवेळी सांगितला आहे. त्यांच्या भाषणात शिवाजीमहाराजांची उदाहरणे सापडतात, त्यांनी जे नियतकालिके सुरू केली त्यामध्ये सुद्धा शिवाजी महाराजांचा उल्लेख सापडतो, बहिष्कृत भारतात उल्लेख आढळतो. बाबासाहेबांनी जे ग्रंथ लिहिले या ग्रंथात सुद्धा उल्लेख सापडतो. याचा अर्थ असा होतो छत्रपती शिवाजी महाराजांचा इतिहास आणि त्यांचा गौरव वेळोवेळी बाबासाहेबांनी […]

आंबेडकर Live

शिवजयंती विशेष : १९२७ साली बाबासाहेबांनी शिवजयंती सोहळ्याचे अध्यक्षपद भूषविले होते

अठरापगड जातींच्या मावळ्यांना एकत्र करून हिंदवी स्वराज्याची स्थापना करणारे रयतेचे राजे छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या जयंतीनिमित्त भारतीय संविधानाचे शिल्पकार राष्ट्र निर्माते डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 94 वर्षांपूर्वी ३ मे १९२७ रोजी बदलापूर येथील शिवजयंती उत्सवाचे आमंत्रण स्वीकारून तेथील शिवजयंती सोहळ्याचे अध्यक्षपद भूषविले होते. या ऐतिहासिक घटनेची आठवण म्हणून हा प्रसंग… १९२७ मध्ये शिवजयंती उत्सवानिमित्त बदलापूर गावातील […]

इतिहास

मूर्तीच्या लक्षणावरून ती गजलक्ष्मी नसून सिद्धार्थाची माता ”महामाया” होय

भारतीय मूर्तिकलेच्या जडणघडणीत बौद्धमूर्ती कलेचे विशेष मोलाचे योगदान आहे. मूर्तिकलेच्या सुरुवातीपासून बौद्ध धम्माच्या विशेष खाणाखुणा मूर्तिवर आढळतात. भारतामध्ये लेण्यांच्या माध्यमातून शिल्पकला बहरतच गेली आणि ती विकसित होत गेली .मूर्तिकलेचा प्रवास जर आपण चिकित्सकपणे अभ्यास केला तर बरेच सत्य आपल्या निदर्शनास येईल हे निर्विवाद सत्य नाकारता येत नाही. भारतामध्ये भगवान बुद्धांचे तत्त्वज्ञान जनमानसांत पर्यंत पोहोचले होते. […]

लेणी

बोधिसत्व अवलोकितेश्वर; दहा मुख कोरलेले एकमेव शिल्प कान्हेरीच्या लेणीत

भारताचा प्राचीन इतिहास पाहिला तर तिथल्या कलावास्तूवर बौद्ध काळातील तत्त्वाचा व तत्त्वज्ञानाचा परिणाम झालेला दिसून येतो. बौद्ध चैत्य ,स्तूप, विहार यांच्या माध्यमातून बौद्ध धम्माचा जाज्वल्य इतिहास अजरामर झाला आणि येणाऱ्या पिढीला तो आदर्श ठरला. लेणी चैत्यगृह यावरील शिल्पकलेमध्ये बौद्ध प्रतीके व बौद्ध देवता यांचा समावेश केला गेला. बुद्धकालीन वास्तुवैभवा मुळे भारताचा प्राचीन इतिहास समजण्यास मदत […]

इतिहास

चांद्रवर्षं कॅलेंडर; भारतीय कालमापनाची परंपरा बौद्ध धर्माच्या प्रसाराबरोबर अन्य देशात सुद्धा गेली

भारतात चांद्रवर्षावर आधारित कॅलेंडर मध्ये जे चैत्र, वैशाख….फाल्गुन महिने आहेत ती नावे तीन हजार वर्षांपूर्वीच्या जुन्या साहित्यात आढळत नाहीत. जे पुरातन साहित्य म्हणून ऋग्वेद आणि अनुषंगिक ग्रंथांचा उदोउदो केला जातो त्यातही ही नावे आढळत नाहीत. इ.स. पूर्व ५ शतकापासून म्हणजेच बुद्धांच्या कालखंडा नंतर ही नावे उदयास आल्याचे दिसून येते. मात्र नक्षत्रांचा अभ्यास भारतीय खंडात पूर्वीपासून […]

इतिहास

८ व्या शतकातील ‘या’ बुद्धमूर्तीच्या आसनपीठावरील शिलालेखावरून कंधार प्रसिध्द बौध्दपीठ होते

नांदेड जिल्ह्यातील कंधार आणि परिसरात राष्ट्रकूट काळातील बऱ्याच बुध्दमूर्ती मिळाल्या आहेत. कंधार हे राष्ट्रकूट काळातील प्रसिध्द बौध्दपीठ असल्याचे अनेक बौद्ध शिल्पावरून स्पष्ट होत आहे. कंधार या ठिकाणी इ.स. १९५८ मध्ये प्राप्त एक बुद्धमूर्ती अत्यंत महत्वाची ठरते. ही मूर्ती पद्मासन अवस्थेत असून तिचा चेहरा धीरगंभीर असून भूमीस्पर्श मुद्रेतील मूर्ती उल्लेखनीय आहे. भूमीस्पर्श मुद्रेला पृथ्वीला स्पर्श करणे […]

बुद्ध तत्वज्ञान

अनेक बौद्ध देशात चिवराचा रंग थोडा वेगळा का दिसतो? भगव्या रंगाचे चिवर आणि त्याचे महत्व

मी नेपाळमध्ये गेलो तेव्हा तेथील भिक्खुंच्या चिवराचा रंग केशरी-भगवा होता. मी सिरीलंकेत गेलो तेव्हा तेथील भिक्खुंच्या चिवराचा रंग पिवळसर, भगवा दिसला. म्यानमारमध्ये गेलो तेव्हा तेथील भिक्खुंचे चिवर भगव्या रंगाचे होते. मात्र भिक्खुंणींच्या चिवराचा रंग गुलाबी होता. जपानी भन्तेजी बरोबर फिरलो तेव्हा त्यांचे चिवर थोडे पिवळसर होते व ते जाडेभरडे नव्हते. तसेच जपान मधील काही भिक्खुं […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

स्वातखोऱ्यात आढळले २००० हजार वर्षांपूर्वीचे भव्य बौद्ध विहाराचे अवशेष

पाकिस्तानामध्ये स्वातखोऱ्याच्या उत्तर भागात मोठे बौद्ध विहार तसेच शैक्षणिक केंद्र उत्खननात नुकतेच उघडकीस आले. हे विहार दोन हजार वर्षांपूर्वी कुशाण राजवटीत बांधले गेले असावे असा कयास आहे. त्याकाळी कुशाण राजवटीचा अंमल आताच्या अफगाणिस्तान, पाकिस्तान आणि उत्तर भारताच्या मोठ्या भागात होता. स्वात खोऱ्यातील हे विहार पूर्वी १९३० मध्ये इटालियन पुरातत्त्ववेत्ता यांनी शोधले होते. परंतु त्यावेळी पूर्ण […]

ब्लॉग

नाना पाटेकर यांनी १९८८ साली ‘त्रीशाग्नि’ चित्रपटात बौद्ध भिक्खुंची भूमिका निभावली होती

त्रीशाग्नि 1988 चा हा चित्रपट शील, नीतिमत्ता, नैष्कर्म्य म्हणजे ऐहिक सुखाचा त्याग यावर आधारित आहे. नाना पाटेकर आणि अलोक नाथ यांनी बौद्ध भिक्खुंची भूमिका निभावली आहे. तुरळक लोकवस्तीमध्ये राहताना बौद्ध भिक्खुंना ऐहिक गोष्टींच्या वासनेचा स्वार्थ उदभवू शकतो पण त्यावरही नियंत्रण ठेवता आलं पाहिजे हा संदेश या चित्रपटात आहे. संपूर्ण चित्रपट पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा : https://youtu.be/URbmMjmrQK4 […]

ब्लॉग

बुद्ध धम्मा विषयी आत्मीयता असणारे विवेकानंद जगाला सांगणे गरजेचे

दिनांक 19 मार्च 1894 ला डेट्राइत येथे झालेल्या व्याख्यानमालेत “आशियातील दिपाचा धर्म अर्थात बुद्ध धम्म” या विषयावर विवेकानंद यांनी व्याख्यान दिले, आपल्या व्याख्यानात विवेकानंदानी प्राचीन धर्ममतांचे विस्तृत समालोचन केले. यज्ञवेदीवर होणाऱ्या लाखो पशूंच्या बलिदानाने त्यांनी वर्णन केले. बुद्धांच्या जन्माची आणि जीवनाची हकीकत सांगितली. विश्वाची निर्मिती आणि अस्तित्व यांच्या कारणाविषयी बुद्धांनी स्वतःला कूट प्रश्न विचारले, सृष्टी […]