बुद्ध तत्वज्ञान

एक युवती भिक्खूच्या प्रेमात पडल्यानंतर बुद्धांनी तिला दिलेला “मैत्रीचा उपदेश..” (बुद्ध कथा)

एकदा तथागत श्रावस्तीच्या जेतवणात असताना तथागताचा अनुयायी आनंद हा भिक्षाटनासाठी नगरीत गेला. अन्न ग्रहण करून आनंद शेजारच्या विहिरीवर गेला असता त्या ठिकाणी एक कन्या पाणी भरतांना दिसली व आनंदाने तिच्याकडे पिण्यास पाणी मागीतले. ती कन्या मात्र पाणी देण्यास नकार देत म्हणाली की, “मी अस्पृश्य आहे. तुम्हांला पाणी देऊ शकत नाही. परंतु आनंद म्हणाला, “मला पाणी […]

बुद्ध तत्वज्ञान

तराफ्याची बोधकथा; लोकांनी बुद्ध स्विकारला पण ते तत्वज्ञान अंगिकारले काय?

डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी १९५६ साली असंख्य अनुयायांसह धर्मांतर करून समस्त भारतवर्षाला याच भूमीत लयास गेलेल्या बुद्धांच्या धम्माची माहिती दिली. या गोष्टीस ६४-६५ वर्ष झाली. त्यावेळी तरुण असणारी पिढी आता लयास गेली आहे. धर्मांतरानंतर सत्तर-ऐशीच्या दशकात जन्मलेले आज पन्नाशी-साठी पार करीत आहेत. त्यांनी आपआपल्या परीने धम्म समजून घेतला. भरपूर वाचन केले. अभ्यास केला. संशोधन केले. समाजापुढे […]

बुद्ध तत्वज्ञान

बौद्ध व्यवस्थापन – एक उत्कृष्ट व्यवस्थापन

अडीच हजार वर्षापूर्वी बौद्ध तत्त्वज्ञानाची ओळख जगाला झाली. या बौद्ध तत्वज्ञानामुळे अध्यात्मिक उन्नती मानवाने कशी करावी याची जाणीव झाली. तसेच नैतिकता आणि सदाचरण यांचा प्रभाव चांगल्या जीवनासाठी कसा आवश्यक आहे याचे मार्गदर्शन मानवजातीला झाले. तसेच त्यातून विकास साधून सर्व गोष्टींचे व्यवस्थापन कसे करावे याचे धडे मिळाले. जेम्स ए एफ स्टोनर यांच्या व्याख्येप्रमाणे व्यवस्थापन म्हणजे नियोजन, […]

बुद्ध तत्वज्ञान

अनेक बौद्ध देशात चिवराचा रंग थोडा वेगळा का दिसतो? भगव्या रंगाचे चिवर आणि त्याचे महत्व

मी नेपाळमध्ये गेलो तेव्हा तेथील भिक्खुंच्या चिवराचा रंग केशरी-भगवा होता. मी सिरीलंकेत गेलो तेव्हा तेथील भिक्खुंच्या चिवराचा रंग पिवळसर, भगवा दिसला. म्यानमारमध्ये गेलो तेव्हा तेथील भिक्खुंचे चिवर भगव्या रंगाचे होते. मात्र भिक्खुंणींच्या चिवराचा रंग गुलाबी होता. जपानी भन्तेजी बरोबर फिरलो तेव्हा त्यांचे चिवर थोडे पिवळसर होते व ते जाडेभरडे नव्हते. तसेच जपान मधील काही भिक्खुं […]

बुद्ध तत्वज्ञान

‘प्रतित्यसमुत्पाद’ सिद्धांत हा तथागत बुद्धांनी लावलेला एक महान शोध

“जो प्रतित्यसमुत्पादाला जाणतो तो धम्माला जाणतो आणि जो धम्माला जाणतो तो प्रतित्यसमुत्पादाला जाणतो.” – तथागत बुद्ध दु:ख, अनित्यता, अनात्मता आणि निर्वाण हे बुद्ध धम्माचे मूलभूत सिद्धांत आहेत. हे चारही सिद्धांत प्रतित्यसमुत्पादावर आधारित आहेत. त्यांचा उगम प्रतित्यसमुत्पादापासून झाला आहे. हा सिद्धांत इतका महत्वाचा आहे की, “जो प्रतित्यसमुत्पादाला जाणतो तो धम्माला जाणतो आणि जो धम्माला जाणतो तो […]

बुद्ध तत्वज्ञान

बुद्धांनी दिलेला ”वज्जीचा फॉर्मुला” पाळलात तर तुमचा पराभव कधीच होणार नाही

वर-वर पाहिले असता ही घटना अगदी सर्वसामान्य वाटते पण बारकाईने विचार केला असता, हा केवळ वज्जींचा इतिहास नसून हा एकूण भारतीय समाजाचा हजारो वर्षांचा जिवंत इतिहास आहे. परस्परांवरील अविश्वास आणि त्यातून निर्माण झालेला ऐक्याचा अभाव यांच्यामुळे समाजाची बाकीची सर्व गुणवत्ता मातीमोल होते, सगळे सामर्थ्य मोडीत काढली जातात आणि गैरसमजापोटी एकमेकांच्या जिवावर उठलेले सगळेजणच शत्रूपुढे गुडघे […]

बुद्ध तत्वज्ञान

जातक कथा – प्रयत्नाचे फळ

वण्णुपथ जातक नं.२ आमचा बोधिसत्व काशीराष्ट्रामध्ये सार्थवाह कुळांत जन्माला येऊन वयात आल्यावर आपल्या पित्याचा धंदा करीत असे. एकदां तो व्यापारासाठी मरुमंडळातून जात असता वाटेत एका साठ योजने लांबीच्या वाळूच्या मैदानाजवळ आला. ह्या मैदानातील वाळू इतकी सूक्ष्म होती की ती मुठीत देखील रहात नसे. सकाळी पहिल्या प्रहरानंतर ह्या मैदानांतून प्रवास करण्याची सोय नव्हती. सूर्यकिरणांनी वाळू संतप्त […]

बुद्ध तत्वज्ञान

जातक कथा : हातचे सोडून पळत्याच्या पाठीमागे लागू नये

अपण्णक जातक नं .१ प्राचीन काळी वाराणसीनगरांत ब्रह्मदत्त नावाचा राजा राज्य करीत होता. त्या वेळी आमचा बोधिसत्त्व एका मोठ्या सावकाराच्या कुळात जन्माला येऊन वयात आल्यावर पाचशे गाड्या बरोबर घेऊन परदेशी व्यापाराला जात असे. तो कधी पूर्वदिशेला जाई, आणि कधी की पश्चिमदिशेला जाई. एका वर्षी पावसाळा संपल्यावर आमच्या बोधिसत्वाने परदेशी जाण्याची सर्व सिद्धता केली. त्याच वेळी […]

बुद्ध तत्वज्ञान

मरणाला सामोरे जाण्याची कला

भगवान बुद्धांनी अनेक सुत्तामध्ये सांगितले आहे की शरीर हे एके दिवशी रोगग्रस्त होणार आहे, एके दिवशी परिपक्व होणार आहे आणि नंतर त्याचा क्षय होणार आहे. थोडक्यात मृत्यू होणार आहे. पण ती एक मंगल घटना आहे. अमंगल असे काही नाही. नवीन जीवनाची सुरुवात आहे. परंतु त्याबाबत जनमानसामध्ये अनामिक भीती दिसते. त्याबाबत कोणीही बोलायला तयार नसते. अनेकांना […]

बुद्ध तत्वज्ञान

तथागत बुद्धांचा आपल्यासाठी अखेरचा संदेश काय होता?

सर्व संस्कार अनित्य आहेत , एवढे वस्तुस्थितिनिदर्शक विधान कोरडेपणाने, रूक्षपणाने वा अलिप्तपणाने भिक्खूपुढे ठेवून त्यांनी आपले श्वास थांबविले नाहीत. त्यांनी अखेरच्या श्वासांपूर्वी आणखी एक छोटेसे वचन उच्चारले. हे छोटेसे वचन केवळ तेथे उपस्थित असलेल्या भिक्खूसाठीच होते, असे नाही. ते वचन तथागतांच्या नंतर शेकडो वर्षांनी, असंख्य पिढ्या गेल्यानंतर आलेल्या तुम्हा – आम्हांलाही एका प्रसन्न प्रकाशाने उजळवून […]