इतिहास

मराठवाडा विद्यापीठाच्या नामांतरासाठी मराठा तरूणाने केली होती आत्महत्या

मित्रांनो या फोटोतील व्यक्तीला खूप लोक विसरले असतील. यांचं नाव विलास ढाणे (पाटील), साताऱ्यातील जळगाव हे मूळ गाव होते. समाजवादी युवकदलाचा तो कार्यकर्ता. मराठवाडा विद्यापीठाचं नामांतराचं आंदोलन पेटलं होतं. सर्वत्र पुरोगामी चळवळीतील तरुण तरुणी, मराठवाडा विद्यापीठाला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे नाव द्यावे म्हणून जोरदार आंदोलनात उतरले होते. विलासही त्यातलाच एक होता. मात्र सरकार ढिम्म हलत नव्हतं. […]

इतिहास

एका नामांतर शहिदाची अस्वस्थ कहाणी..!

चाळीस वर्षांपूर्वी घडलेली घटना नांदेड शहरातल्या गोविंद नगरात राहणाऱ्या धोंड्याबाईला आजही ठळक आठवते… नजर पैलतीरी लागलेल्या 80 वर्षाच्या धोंड्याबाई पोचिराम कांबळे सगळं काही अगदी काल घडलंय इतक्या सहज सांगू लागतात… “त्यावेळी नामांतराचं आंदोलन सुरू झालं होतं साहेब, 4 ऑगस्ट 1978 चा दिवस होता, अजून नीट उजडलं सुद्धा नव्हतं, गावातल्या लोकांच्या आरोळ्या ऐकू येऊ लागल्या, रात्रभर […]

इतिहास

हे बौद्ध स्थळ महानदीच्या पुरात मातीखाली गाडले होते; उत्खननात प्राचीन बुद्ध विहार सापडले

छत्तीसगढ राज्यातील सिरपूर या महासमुंद जिल्ह्यातील गावाजवळ महानदीच्या तिरावर प्राचिन सिरपूर हे बौद्धसंस्कृती स्थळ वसले होते. महानदीच्या पुरात ते नष्ट होऊन मातीखाली गाडले होते. १८७२ मध्ये डॉ.बेगलर आणि सर जॉन मार्शल यांनी केलेल्या उत्खननात लक्ष्मण मंदिर आणि प्राचिन सिरपूरचा शोध लागला. येथील सिरपूर येथील महाशिव गुप्त बालार्जुनाच्या काळातील लेखात आनंदप्रभू या भिक्खूने सिरपूर येथे विहार […]

इतिहास

हुएनत्संगच्या पायवाटेवर – सम्राट अशोककालीन दोन स्तुपांचा शोध

इ.स.पूर्व २६१ मध्ये सम्राट अशोक यांनी कलिंग युद्धानंतर बुद्ध तत्वज्ञान स्वीकारले आणि संपूर्ण भारत बुद्धांच्या जयघोषाने निनादुन गेला. त्या धम्माची तत्वे त्यांना इतकी योग्य आणि तर्कनिष्ठ वाटली की त्यांनी त्याचा प्रसार सर्व भारतखंडात केला. बुद्ध चरित्राचे चिंतन मनन करून त्यांनी बुद्धांच्या आयुष्यातील घडलेल्या अनेक घटनांच्या स्थळी जाऊन स्वतः दर्शन घेतले व त्या स्थळाचे महत्त्व जनतेस […]

इतिहास

भीमा-कोरेगावचा विजय आणि सांचीचा शोध एक विलक्षण योगायोग

बुद्धधम्माचे डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी केलेले पुनरुत्थान आणि त्यांच्या पूर्वास्पृश्य महारांचा मागील ६० वर्षांतील धम्मप्रचारासाठी संघर्ष या गोष्टी आज भारतीय बौद्ध चळवळीच्या इतिहासाची सुवर्णाक्षरांनी लिहिलेली पाने आहेत. याच चळवळीचे बीजांकुर अस्पृश्यांच्याच २०० वर्षे पूर्वी झालेल्या भीमा कोरेगावच्या – पेशवाई विरुद्ध इंग्रजाच्या लढाईत तर आहेच परंतु या लढाईतील सैनिकांमार्फतच मध्यभारतातील सांची येथील बौद्ध संस्कृतीस्थळाच्या आणि महान बौद्धधर्म इतिहासाच्या […]

इतिहास

बुद्ध म्हणजेच अखिल जगताचे महामुनी; बौद्ध देशातील विहारांची आणि पॅगोड्यांची नावे ‘महामुनी’

भारतीय संस्कृतीमध्ये ‘महामुनी’ या शब्दाला खूप महत्त्व आहे, आदर आहे. ‘महा’ म्हणजे सर्वात श्रेष्ठ आणि ‘मुनी’ म्हणजे मौनव्रत धारण करून वनात तप करणारे, ध्यान करणारे तपस्वी. बुद्ध हे सर्वार्थाने भारतीय संस्कृतीत सर्वश्रेष्ठ तपस्वी होते, मुनीवर्य होते. आणि म्हणूनच त्यांना ‘महामुनी’ म्हटले गेले आहे. त्यांच्या मातेचे नाव ‘महामाया’ होते. भारत खंडातील एक श्रेष्ठ तपस्वी, मुनी यांची […]

इतिहास

व्ही.फॉसबोल; जातकट्ठकथा प्रसिद्धीला आणण्याच्या कामी आयुष्याची बावीस वर्षे खर्चिली

पालिवाङ्मयांत जातकट्ठकथा या नांवाचा एक प्रसिद्ध ग्रंथ आहे. ह्यांत एकंदर ५४७ कथा आल्या आहेत. त्यांपैकी काही कथांचा समावेश दुसऱ्या विस्तृत कथांत होत असल्यामुळे बाकी सरासरी ५३४ कथा शिल्लक रहातात. सिंहलद्वीपांत, ब्रह्मदेशांत आणि सयामांत जातकट्ठ कथा फारच लोकप्रिय आहेत. परंतु भारतात-त्यांच्या जन्मभूमीत-त्यांचा परिचय फार थोड्यांना आहे. बुद्धसमकालीन समाजस्थितीवर लिहितांना बंगाली आणि इतर हिंदी तरुण पंडित अलिकडे […]

इतिहास

अद्यापही उत्खनन न झालेला रामग्रामचा मूळ स्तूप

भगवान बुद्धाच्या महापरिनिर्वाणानंतर त्यांच्या अस्थींचे आठ भाग द्रोण ब्राह्मणाने केले व त्याचे वाटप त्यावेळच्या आठ गणराज्यांच्या राजांना केले. ती राज्ये खालील प्रमाणे होती. मगधचा राजा अजातशत्रू, वैशालीचे लिच्छवी, कपिलवस्तूचे शाक्य, अहकप्पाचे वल्लीय, रामग्रामचे कोलिय, पावाचे मल्ल, कुशिनगरचे मल्ल आणि वेठद्विपाचे ब्राह्मण. नंतर त्या राजांनी त्यावर मोठे स्तूप उभारले. पुढे ३०० वर्षांनी म्हणजेच इ.स. पूर्व २६० […]

इतिहास

ओरिसा – बौद्ध संस्कृतीचा समृद्ध वारसा

भारतामधील ओरिसा राज्याचे मूळ नाव ओद्र-देसा असून ते बौद्ध संस्कृतीतून उदयास आले आहे. इथल्या प्रत्येक जिल्ह्यात डोकावून बघितल्यास अक्षरशः हजारो पुरातन बौद्ध स्थळे दिसून येतील. यांची नावे आज जरी बदलली असली तरी मूळ संस्कृती अवशेष काही नष्ट झाले नाहीत. आंध्रप्रदेशाची किनारपट्टी ते पश्चिम बंगाल किनारपट्टी पर्यंतचा भाग पुरातन बौद्ध स्थळांनी भरलेला आहे. बंगालच्या उपसागराला लागून […]

इतिहास

“चकमा” प्राचीन बौद्ध परंपरा जोपासणारा एक समाज

चकमा’ एक प्राचीन जमात असून तिचा इतिहास बुद्धांच्या काळापासून ज्ञात असल्याचे दिसते. मगध शहरांमध्ये या समाजाचे वास्तव्य होते. ही जमात स्वतःला शाक्य कुळातील मानते आणि बौद्ध परंपरा पाळते. प्राचीन मगध देशातुन म्हणजेच आताच्या बिहारमधून त्यांचे हळूहळू स्थलांतर झाले. हिमालयातील काही प्रांतात ते विसावले. तर काहीजण अरक्कन प्रांतात ( म्यानमार ) स्थलांतरित झाले. मात्र बहुसंख्य बांगलादेशच्या […]